Thỏa thuận giữa Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU đạt được vào cuối năm 2025 được thông qua với 437 phiếu thuận, 112 phiếu chống và 20 phiếu trắng. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm thúc đẩy ngành ô tô chuyển đổi theo hướng kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm tác động môi trường.

Đưa tính tuần hoàn vào toàn bộ vòng đời phương tiện
Theo Nghị viện châu Âu, các quy định mới yêu cầu phương tiện được thiết kế theo hướng tạo điều kiện thuận lợi cho việc tháo dỡ các bộ phận và linh kiện, qua đó hỗ trợ tái sử dụng, tái chế và thu hồi vật liệu khi phương tiện hết vòng đời.
Một trong những yêu cầu đáng chú ý là tỷ lệ sử dụng nhựa tái chế trong phương tiện mới. Nhựa sử dụng trong mỗi loại phương tiện phải chứa tối thiểu 15% nhựa tái chế trong vòng 6 năm và 25% trong vòng 10 năm. Trong đó, ít nhất 20% lượng nhựa tái chế phải có nguồn gốc từ vật liệu thu hồi từ phương tiện hết vòng đời (ELV) hoặc các bộ phận đã qua sử dụng, theo mô hình “vòng kín” (closed loop).
Dựa trên các nghiên cứu về tính khả thi, Ủy ban châu Âu có thể đưa ra các mục tiêu đối với những vật liệu khác trong tương lai, như thép tái chế, nhôm, magie và các nguyên liệu thô quan trọng.
Quy định mới cũng tăng trách nhiệm của nhà sản xuất đối với phương tiện khi kết thúc vòng đời. Ba năm sau khi quy định có hiệu lực, cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) sẽ được áp dụng. Các nhà sản xuất sẽ phải chịu chi phí thu gom và xử lý phương tiện đã hết vòng đời tại các quốc gia EU.
Như vậy, tính tuần hoàn được đặt ra xuyên suốt vòng đời phương tiện, từ thiết kế, lựa chọn vật liệu đến thu hồi, tái chế và xử lý sau khi xe không còn được sử dụng.

 Châu Âu (EU) siết chặt quản lý ô tô cũ và xe hết hạn sử dụng, biến chúng thành nguồn tài nguyên chiến lược để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn (Ảnh sưu tầm)

Kiểm soát xe cũ xuất khẩu, bảo đảm an toàn và môi trường
Một nội dung quan trọng khác của quy định mới là kiểm soát chất lượng phương tiện đã qua sử dụng được xuất khẩu khỏi EU.
Hàng năm, hàng triệu xe ô tô đã qua sử dụng rời các cảng châu Âu để đến châu Phi. Theo UNEP, xe đã qua sử dụng cung cấp tới 90% đội xe tại nhiều quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Tại Kenya và Nigeria, khoảng 95% số xe được đưa vào sử dụng mỗi năm là xe nhập khẩu đã qua sử dụng. Tuy nhiên, một phần đáng kể phương tiện rời các cảng EU có chất lượng thấp. 
Một số phương tiện đến các nước nhập khẩu trong tình trạng bộ lọc khí thải bị lỗi, phanh hỏng, túi khí không hoạt động hoặc mức phát thải không đáp ứng yêu cầu kiểm tra tại châu Âu. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí sửa chữa đối với người sử dụng mà còn đặt ra những rủi ro về môi trường, sức khỏe và an toàn giao thông. 
Từ các nghiên cứu về thương mại xe đã qua sử dụng, UNEP đã hỗ trợ xây dựng các đề xuất trở thành một phần quan trọng trong quy định mới của EU. Ba yêu cầu trọng tâm gồm không xuất khẩu phương tiện bị hư hỏng nghiêm trọng hoặc không thể sửa chữa; yêu cầu phương tiện đã qua sử dụng xuất khẩu phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện lưu thông hợp lệ; đồng thời hỗ trợ các nước nhập khẩu ở khu vực Nam bán cầu thực thi tiêu chuẩn chất lượng phương tiện ngay tại điểm xuất khẩu. 
Theo quy định mới, EU sẽ cấm xuất khẩu các phương tiện được xác định không đủ điều kiện lưu thông, nhằm hạn chế tình trạng phương tiện không an toàn, phát thải cao hoặc không còn phù hợp với các tiêu chuẩn tại châu Âu tiếp tục được đưa vào sử dụng ở các quốc gia khác. Quy định này sẽ được áp dụng 5 năm sau khi có hiệu lực.
Nghị viện châu Âu cũng đưa ra yêu cầu đối với việc chuyển quyền sở hữu xe đã qua sử dụng trong EU. Khi doanh nghiệp bán xe cũ, phải có đánh giá xác nhận xe không phải là phương tiện hết vòng đời hoặc có giấy chứng nhận kiểm định kỹ thuật đường bộ còn hiệu lực. Với giao dịch giữa cá nhân, yêu cầu này chỉ áp dụng trong một số trường hợp nhất định, nhằm tránh tạo thêm gánh nặng không cần thiết.
Việc kiểm soát xe cũ cũng cần được đặt trong bối cảnh phát thải của ngành giao thông. Theo UNEP, giao thông vận tải là nguồn phát thải khí nhà kính lớn thứ hai thế giới, chịu trách nhiệm cho 8,4 gigaton CO₂ tương đương trong năm 2024. Trong khi đó, số lượng phương tiện toàn cầu được dự báo sẽ gần tăng gấp đôi vào năm 2050, với phần lớn mức tăng diễn ra tại các khu vực đang phát triển. 
UNEP cũng dẫn số liệu ước tính 7,9 triệu ca tử vong sớm mỗi năm do ô nhiễm không khí, trong khi số người tử vong do tai nạn giao thông đường bộ ở châu Phi cao gần gấp ba lần so với châu Âu. Những con số này cho thấy việc nâng cao chất lượng phương tiện cần được nhìn nhận đồng thời dưới góc độ môi trường, sức khỏe và an toàn giao thông. 

Hướng tới tiêu chuẩn toàn cầu về phương tiện đã qua sử dụng
Từ kinh nghiệm kiểm soát xe cũ, UNEP đang thúc đẩy cách tiếp cận nhằm đưa các tiêu chuẩn về phương tiện đã qua sử dụng trở thành chuẩn mực rộng hơn trên toàn cầu.
Theo UNEP, việc kiểm soát chất lượng xe đã qua sử dụng cần được thực hiện ở cả phía xuất khẩu và nhập khẩu. Bên cạnh phối hợp với các nước xuất khẩu để ngăn chặn phương tiện không an toàn được đưa ra nước ngoài, UNEP hỗ trợ các nước nhập khẩu xây dựng và thực thi các tiêu chuẩn riêng. 
Tại Tây Phi, các bộ trưởng của Cộng đồng Kinh tế các Quốc gia Tây Phi (ECOWAS) đã thông qua một khuôn khổ ràng buộc vào năm 2020, kết hợp tiêu chuẩn khí thải Euro 4/IV với giới hạn tuổi của xe đã qua sử dụng. Năm 2022, Cộng đồng Đông Phi (EAC) cũng thông qua các tiêu chuẩn khí thải tương đương Euro 4 đối với ô tô và xe hạng nhẹ, và Euro IV đối với xe hạng nặng, áp dụng cho cả xe mới và xe đã qua sử dụng nhập khẩu. Những nỗ lực tương tự đang được UNEP hỗ trợ tại Nam và Trung Phi. 
UNEP đồng thời nhấn mạnh cách tiếp cận mang tính hệ thống, trong đó chất lượng phương tiện phải đi cùng chất lượng nhiên liệu. Dầu diesel có hàm lượng lưu huỳnh không quá 50 ppm hỗ trợ xe đạt tiêu chuẩn Euro 4, trong khi dầu diesel có hàm lượng lưu huỳnh cực thấp, khoảng 10 ppm, cho phép đưa vào sử dụng các phương tiện đạt tiêu chuẩn Euro 6. 
Kinh nghiệm loại bỏ xăng pha chì cho thấy những tiêu chuẩn chung có thể tạo ra thay đổi trên quy mô toàn cầu. Khi UNEP bắt đầu hợp tác với các quốc gia để loại bỏ dần xăng pha chì vào năm 2002, vẫn còn 82 quốc gia sử dụng loại nhiên liệu này. Đến nay, xăng pha chì trong phương tiện giao thông đã được loại bỏ hoàn toàn trên toàn thế giới, mang lại lợi ích về sức khỏe và kinh tế ước tính 2,45 nghìn tỷ USD mỗi năm. 
Động lực tương tự cũng đang được tạo ra trong lĩnh vực nhiên liệu. Sau khi các báo cáo cho thấy nhiên liệu có hàm lượng lưu huỳnh cao hơn tới 150 lần tiêu chuẩn nội địa của EU được vận chuyển từ châu Âu tới Tây Phi, cả ba quốc gia Benelux đã cấm xuất khẩu nhiên liệu kém chất lượng trong giai đoạn 2023–2025. 
Đối với EU, các quy định mới cũng có thể khiến nhiều phương tiện trước đây dự kiến xuất khẩu được chuyển sang xử lý, tái chế trong nước. Với các quốc gia nhập khẩu, mục tiêu cuối cùng là đưa những phương tiện an toàn hơn, sạch hơn vào lưu thông. 
Sau khi được Nghị viện châu Âu thông qua ngày 18/6/2026, quy định mới sẽ phải được Hội đồng EU chính thức phê chuẩn trước khi có hiệu lực và được áp dụng sau 24 tháng. Với quy mô 285,6 triệu phương tiện cơ giới đang lưu thông trên đường phố EU và khoảng 6,5 triệu phương tiện hết vòng đời mỗi năm, việc quản lý toàn bộ vòng đời phương tiện được kỳ vọng góp phần thúc đẩy ngành ô tô sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn và chuyển dịch mạnh hơn sang mô hình kinh tế tuần hoàn.