Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn được Chương trình Môi trường Liên hợp quốc phát động từ năm 1993 và Việt Nam hưởng ứng từ năm 1994. Qua hơn 30 năm, Chiến dịch đã trở thành hoạt động môi trường có sức lan tỏa rộng, góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy cộng đồng chuyển từ tuyên truyền sang những hành động cụ thể trong bảo vệ môi trường.
Năm 2026, Chiến dịch tập trung vào một vấn đề gắn trực tiếp với đời sống hằng ngày là giảm lãng phí thực phẩm và quản lý chất thải thực phẩm, với thông điệp “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch”. Đây không chỉ là câu chuyện về tiết kiệm thực phẩm mà còn đặt ra yêu cầu quản lý hiệu quả dòng chất thải hữu cơ, thúc đẩy phân loại tại nguồn và thu hồi tài nguyên từ chất thải.

Giảm lãng phí thực phẩm từ mỗi gia đình

 
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên phát biểu khai mạc tại Lễ phát động

Phát biểu khai mạc Lễ phát động, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên cho biết, tại Việt Nam, chất thải thực phẩm và chất thải hữu cơ hiện chiếm khoảng 50-70% tổng lượng rác thải sinh hoạt. Nếu không được phân loại, thu gom và xử lý phù hợp, lượng chất thải này sẽ tạo áp lực lớn đối với hạ tầng đô thị và môi trường sống. Theo Thứ trưởng, thông điệp “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch” cần được nhìn nhận theo một chuỗi liên kết, bắt đầu từ việc giảm lãng phí thực phẩm, phân loại chất thải tại nguồn và từng bước đưa các nguồn tài nguyên còn giá trị trở lại chu trình sử dụng.
Thực tế trên thế giới cho thấy quy mô của vấn đề là rất lớn. Theo Báo cáo Chỉ số Lãng phí thực phẩm năm 2024 của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, khoảng 1,05 tỷ tấn thực phẩm đã bị lãng phí trong năm 2022 tại các hộ gia đình, dịch vụ ăn uống và bán lẻ, tương đương khoảng 19% lượng thực phẩm dành cho người tiêu dùng. Lãng phí thực phẩm đồng nghĩa với việc những nguồn lực đã sử dụng để sản xuất, chế biến, vận chuyển và phân phối thực phẩm cũng bị lãng phí. Khi thực phẩm trở thành chất thải, lượng chất thải phát sinh tiếp tục tạo thêm áp lực cho hệ thống thu gom, xử lý và môi trường.
Vì vậy, giảm lãng phí cần được thực hiện ngay từ nơi phát sinh. Từ mỗi gia đình, cơ quan, trường học đến nhà hàng, khách sạn, chợ và cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, việc thay đổi thói quen mua sắm, chế biến và sử dụng thực phẩm có thể góp phần hạn chế lượng chất thải phát sinh. Ở quy mô sản xuất, doanh nghiệp cũng cần giảm tổn thất trong quá trình sản xuất, chế biến, bảo quản và phân phối, đồng thời sử dụng hiệu quả nguyên liệu, năng lượng và nước.

 Các đại biểu tham dự Lễ phát động Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026

Liên kết các mắt xích trong chuỗi giá trị thực phẩm

Để giải quyết vấn đề lãng phí thực phẩm, việc xử lý ở khâu cuối cùng là chưa đủ, mà cần có giải pháp xuyên suốt chuỗi giá trị, từ sản xuất, bảo quản, phân phối đến tiêu dùng và xử lý phần chất thải.

 
Bà Pauline Tamesis - Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam phát biểu tại Lễ phát động

Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, khẳng định Liên hợp quốc tự hào đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam trong thúc đẩy các giải pháp giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm.
Thông qua các cơ quan như FAO, Liên hợp quốc đang phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đối tác địa phương triển khai nhiều giải pháp, từ cải thiện xử lý, bảo quản sau thu hoạch đến thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn. Những hoạt động này không chỉ góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, cải thiện sinh kế của nông dân mà còn mở ra những cơ hội kinh tế mới.
Theo bà Pauline Tamesis, để tạo ra chuyển đổi thực chất, cần hành động trên toàn bộ chuỗi giá trị nông sản - thực phẩm, trong đó Chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng cùng tham gia ngăn ngừa thất thoát trong chuỗi cung ứng, duy trì thực phẩm còn sử dụng được trong vòng tuần hoàn và biến chất thải hữu cơ không thể tránh khỏi thành nguồn tài nguyên hữu ích.
Định hướng này cũng gắn với yêu cầu phân loại chất thải tại nguồn. Khi chất thải thực phẩm, chất thải hữu cơ và các dòng chất thải khác được tách riêng, khả năng tái sử dụng, tái chế, xử lý phù hợp và thu hồi tài nguyên sẽ được nâng lên.

 Đoàn viên, thanh niên tham dự Lễ phát động Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026

100 HUB và “21 ngày phân loại”: Đưa phân loại rác vào đời sống

Một nội dung được triển khai ngay trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Chiến dịch năm 2026 là mô hình 100 điểm phân loại và thu hồi vật liệu tái chế (HUB) tại khu vực từ Vành đai 2 vào trung tâm Hà Nội do Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội (URENCO) thực hiện.

 Các đại biểu tham gia hoạt động kích hoạt mạng lưới 100 điểm phân loại, thu hồi chất thải tái chế 

Cùng với đó, Chiến dịch cộng đồng “21 ngày phân loại” cũng được khởi động, hướng tới việc hình thành thói quen phân loại chất thải trong sinh hoạt hằng ngày.

 Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi động Chiến dịch cộng đồng “21 ngày phân loại”

Theo mô hình, các HUB có chức năng tiếp nhận, cân, ghi nhận và chuyển vật liệu tái chế đến các đơn vị tiếp nhận, xử lý phù hợp. Việc hình thành mạng lưới các điểm thu hồi được kỳ vọng góp phần giảm lượng chất thải phải xử lý cuối cùng, đồng thời giữ lại những vật liệu còn giá trị để đưa trở lại chu trình sản xuất.
Điểm quan trọng của mô hình là tạo ra sự kết nối giữa hành vi của người dân và hệ thống quản lý chất thải. Phân loại tại nguồn chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý phù hợp. Ngược lại, hạ tầng cũng khó phát huy hiệu quả nếu chất thải không được phân loại ngay từ nơi phát sinh.
Theo đại diện URENCO, “21 ngày phân loại” không chỉ hướng đến lượng vật liệu được thu hồi trong thời gian triển khai mà quan trọng hơn là góp phần thay đổi nhận thức, giúp người dân nhận diện vật liệu có khả năng tái chế như một nguồn tài nguyên thay vì coi tất cả đều là rác thải phải loại bỏ.

 Bà Pauline Tamesis - Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam giới thiệu với khách tham quan về việc quy đổi chất thải tái chế lấy quà

Ngay sau Lễ phát động, hoạt động của chương trình 100 HUB và “21 ngày phân loại” được triển khai tại Công viên Thống Nhất và nhiều địa điểm trên địa bàn Hà Nội. Người dân được hướng dẫn nhận biết, phân loại và đưa vật liệu có khả năng tái chế đến đúng điểm tiếp nhận.

Từ xử lý chất thải sang quản lý tài nguyên

Từ thực tiễn triển khai Chiến dịch, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy “xử lý chất thải” sang “quản lý tài nguyên từ chất thải”. Theo đó, phân loại tại nguồn cần được coi là nền tảng của quản lý chất thải hiện đại, tạo điều kiện cho tái sử dụng, tái chế, thu hồi vật liệu, năng lượng và xử lý phù hợp đối với chất thải hữu cơ.
Thứ trưởng đề nghị các cấp, các ngành, địa phương, doanh nghiệp và người dân tập trung giảm lãng phí thực phẩm, hạn chế chất thải ngay từ nguồn; thúc đẩy tiêu dùng có trách nhiệm; đổi mới công nghệ, quy trình sản xuất và mô hình kinh doanh theo hướng sử dụng hiệu quả nguyên liệu, năng lượng và nước.
 

Công nhân URENCO điều khiển xe thu gom rác ra quân hưởng ứng Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026

Cùng với đó, cần đưa bảo vệ môi trường trở thành một phần của văn hóa và nếp sống văn minh đô thị, từ duy trì vệ sinh đường phố, khu dân cư, sông, hồ, kênh, mương đến hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và xây dựng các mô hình khu dân cư, trường học, cơ quan, doanh nghiệp xanh.
Việc thực hiện các mục tiêu này đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên. Việt Nam mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của các tổ chức quốc tế, đối tác phát triển, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong chia sẻ tri thức, chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm và huy động nguồn lực cho giảm lãng phí thực phẩm, quản lý chất thải hữu cơ và phát triển kinh tế tuần hoàn.
 

Đoàn viên, thanh niên ra quân thu gom rác, làm sạch khu vực bên trong Công viên Thống Nhất

Từ một chiếc đĩa ăn sạch đến một thành phố sạch là cả một chuỗi hành động liên kết. Khi thực phẩm được sử dụng hiệu quả hơn, chất thải được phân loại đúng và những vật liệu còn giá trị được thu hồi, áp lực lên hệ thống xử lý chất thải sẽ từng bước được giảm bớt, đồng thời mở ra cơ hội sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên trong đô thị.