Chương trình giúp các nước đang phát triển nâng cao chất lượng dữ liệu khoa học, xây dựng năng lực phân tích và thực hiện các biện pháp quản lý hóa chất nguy hại dựa trên bằng chứng, qua đó góp phần giảm ô nhiễm toàn cầu và tăng cường năng lực hoạch định chính sách.
Được GEF tài trợ, GCMP gồm sáu dự án thành phần, trong đó có một dự án điều phối toàn cầu và năm dự án khu vực tại châu Phi, châu Á, các đảo Thái Bình Dương, châu Mỹ Latinh và Caribe. Các dự án sẽ tạo ra bằng chứng khoa học về ô nhiễm hóa chất, cải thiện dữ liệu phục vụ xây dựng chính sách, tăng cường hợp tác và hỗ trợ giám sát dài hạn POPs và thủy ngân.
Việc tạo lập dữ liệu đáng tin cậy về POPs và thủy ngân sẽ góp phần làm rõ mức độ con người tiếp xúc với các hóa chất độc hại qua không khí, nước và thực phẩm, đặc biệt đối với các nhóm dễ bị tổn thương, trong đó có trẻ sơ sinh thông qua sữa mẹ bị ô nhiễm.
POPs là những hóa chất tổng hợp độc hại, có gốc carbon, khó phân hủy trong môi trường, có khả năng tích lũy sinh học trong chuỗi thức ăn và di chuyển xa qua biên giới quốc tế, gây nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe con người và hệ sinh thái. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp thủy ngân và một số POPs vào nhóm 10 hóa chất gây quan ngại lớn đối với sức khỏe cộng đồng.

Tăng cường giám sát đối với thủy ngân góp phần giảm thiểu ô nhiễm toàn cầu (Ảnh sưu tầm)

Thông qua giám sát phối hợp toàn cầu về nồng độ nền của các chất ô nhiễm, GCMP sẽ hỗ trợ các quốc gia đánh giá tiến độ thực hiện các cam kết theo Công ước Stockholm và Công ước Minamata, đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình trong thực hiện các mục tiêu môi trường toàn cầu.
Chương trình tiếp nối những nỗ lực từ các dự án Kế hoạch Giám sát Toàn cầu về POPs (GMP) do GEF tài trợ theo Công ước Stockholm, được triển khai thu thập dữ liệu về nồng độ POPs trong môi trường từ năm 2009. GMP cho thấy một số POPs lâu năm đã giảm nồng độ tại nhiều khu vực, phản ánh hiệu quả của các hành động toàn cầu, trong khi một số POPs mới được liệt kê vẫn có xu hướng gia tăng.
Ông Anil Sookdeo, Điều phối viên Hóa chất và Chất thải của GEF cho biết GCMP được xây dựng trên nền tảng GMP và mở rộng sang Công ước Minamata, tạo bước tiến trong củng cố cơ sở khoa học nhằm bảo vệ sức khỏe con người và môi trường trước tác động của POPs và thủy ngân. GEF cam kết hỗ trợ các nỗ lực chung, đầu tư và hợp tác quốc tế nhằm giải quyết những tác động có hại của hóa chất và chất thải.
Theo bà Jacqueline Alvarez, Trưởng nhánh Hóa chất và Sức khỏe của UNEP, thành công của các thỏa thuận môi trường đa phương phụ thuộc vào bằng chứng khoa học đáng tin cậy và hợp tác quốc tế. UNEP cùng các đối tác sẽ hỗ trợ các quốc gia tăng cường hệ thống giám sát POPs và thủy ngân, cải thiện khả năng so sánh dữ liệu và xây dựng năng lực kỹ thuật để ứng phó với các thách thức về ô nhiễm hóa chất.
Một đóng góp quan trọng của GCMP là hỗ trợ các quy trình đánh giá theo các thỏa thuận đa phương về ô nhiễm POPs và thủy ngân. Ông Kei Ohno Woodall, Cán bộ Chương trình cấp cao và Điều phối viên GCMP tại Ban Thư ký Công ước Basel, Rotterdam và Stockholm, nhấn mạnh giám sát phối hợp toàn cầu có vai trò quan trọng trong đánh giá hiệu quả của các cam kết quốc tế đối với bảo vệ môi trường và sức khỏe con người, đồng thời giúp các quốc gia xây dựng chuyên môn kỹ thuật và thực hiện nghĩa vụ theo các thỏa thuận môi trường đa phương.
Cuộc họp khởi động chương trình quy tụ các cơ quan thực thi khu vực, đối tác tài trợ, thành viên ủy ban tư vấn khoa học và đại diện từ hơn 50 quốc gia. Các bên thống nhất về mục tiêu, cơ chế quản trị, phương pháp luận và kế hoạch công tác hằng năm của chương trình. Nội dung thảo luận cũng tập trung vào sự tham gia của các bên liên quan, truyền thông, quản lý tri thức, lồng ghép giới và cập nhật tiến độ thực hiện tại các khu vực.
Thông qua tăng cường giám sát hóa chất trên phạm vi toàn cầu, GCMP hướng tới bảo vệ tốt hơn cộng đồng, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương, đồng thời bảo đảm các quyết định trong khuôn khổ Công ước Stockholm và Công ước Minamata được dựa trên bằng chứng khoa học vững chắc, đáng tin cậy.