Từ "chinh phục thiên nhiên" đến "chung sống hài hòa"
Với đường bờ biển dài hơn 3.260 km, Việt Nam chịu tác động mạnh từ nước biển dâng, xâm nhập mặn và xói lở bờ biển. Hai vùng đồng bằng lớn giữ vai trò trung tâm đối với an ninh lương thực quốc gia đang đối diện nguy cơ thu hẹp diện tích canh tác, thay đổi chế độ thủy văn và suy giảm chất lượng đất.

Nghị quyết 24-NQ/TW của Bộ Chính trị đã chỉ rõ Đông Nam Bộ cùng Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề, đe dọa trực tiếp tới ổn định kinh tế vĩ mô. Ứng phó biến đổi khí hậu vì thế vượt khỏi phạm vi bảo vệ môi trường thông thường, gắn chặt với bài toán sinh tồn và định hướng phát triển dài hạn.

Trước thách thức mang tính thời đại, Đảng Cộng sản Việt Nam từng bước điều chỉnh tư duy phát triển nhằm tái cân bằng quan hệ giữa con người, kinh tế và tự nhiên. Giai đoạn sau chiến tranh ưu tiên khai thác tài nguyên nhằm đáp ứng nhu cầu tái thiết đất nước.

Thanh niên tham gia bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, xây dựng nông nghiệp sinh thái. 

Bước sang thời kỳ Đổi mới, kinh tế thị trường tạo động lực tăng trưởng mạnh mẽ song đi kèm áp lực môi trường ngày càng lớn. Đại hội VIII lần đầu tiên thẳng thắn đánh giá hạn chế trong quản lý tài nguyên và môi trường sinh thái. Luật Bảo vệ môi trường ra đời đánh dấu bước tiến quan trọng trong thể chế hóa trách nhiệm quản lý. Dù tăng trưởng kinh tế vẫn giữ vị trí ưu tiên cao, nhận thức về giá trị môi trường bắt đầu hình thành rõ nét hơn.

Giai đoạn hội nhập sâu rộng từ Đại hội XI đến Đại hội XIII chứng kiến bước nhảy vọt trong tư duy chiến lược. Biến đổi khí hậu được xác định là vấn đề sống còn. Các khái niệm kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn lần đầu tiên xuất hiện trong văn kiện Đại hội XIII, thể hiện quyết tâm chấm dứt đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Định hướng loại bỏ dự án gây ô nhiễm cao khẳng định thay đổi căn bản trong lựa chọn con đường phát triển. Những nền tảng tư duy đó tạo tiền đề để Đại hội XIV mở ra không gian phát triển mới gắn với tương lai xanh và thịnh vượng dài hạn.

Thanh niên giữ vai trò tiên phong
Chuẩn bị cho giai đoạn phát triển 2026-2030, tầm nhìn tương lai xanh được xác lập như định hướng chiến lược dài hạn của đất nước, trong đó thanh niên giữ vị trí đặc biệt quan trọng.

Thanh niên đại diện cho lực lượng xã hội trẻ, có khả năng tiếp thu tri thức mới, làm chủ công nghệ hiện đại và thích ứng nhanh với các chuẩn mực phát triển bền vững toàn cầu. Khi môi trường được nâng lên vị trí nhiệm vụ trung tâm cùng với kinh tế và xã hội, vai trò của thanh niên không dừng ở tham gia phong trào mang tính vận động quần chúng mà chuyển sang tham gia trực tiếp vào tiến trình kiến tạo mô hình phát triển xanh.

Thanh niên đóng vai trò quan trọng trong thay đổi nhận thức xã hội về lối sống xanh. 

Thanh niên được kỳ vọng trở thành chủ thể của đổi mới sáng tạo. Lực lượng trẻ có lợi thế về tư duy khoa học, khả năng ứng dụng công nghệ số và tinh thần khởi nghiệp. Các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, nông nghiệp thông minh, giao thông sạch và kinh tế tuần hoàn đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ cao, sẵn sàng thử nghiệm mô hình mới và chấp nhận rủi ro sáng tạo. Thanh niên có khả năng chuyển tri thức thành giải pháp cụ thể, tạo ra giá trị kinh tế gắn với bảo vệ hệ sinh thái và giảm phát thải.

Vai trò của thanh niên thể hiện rõ trong quá trình chuyển đổi nhận thức xã hội về lối sống xanh. Thói quen tiêu dùng, sử dụng năng lượng và quản lý chất thải chịu ảnh hưởng mạnh từ thế hệ trẻ. Thông qua mạng xã hội, các nền tảng số và hoạt động cộng đồng, thanh niên lan tỏa thông điệp về tiết kiệm tài nguyên, giảm rác thải nhựa và bảo vệ đa dạng sinh học. Sự lan tỏa đó góp phần hình thành chuẩn mực xã hội mới, tạo nền tảng văn hóa cho chiến lược phát triển bền vững giai đoạn tới.

Đại hội XIV nhấn mạnh chuyển đổi kép xanh và số đặt ra yêu cầu cao đối với nguồn nhân lực trẻ. Thanh niên cần tham gia sâu vào quá trình xây dựng dữ liệu môi trường, giám sát phát thải và quản trị tài nguyên dựa trên công nghệ. Khả năng phân tích dữ liệu, vận hành hệ thống số và phát triển giải pháp trí tuệ nhân tạo trở thành năng lực cốt lõi. Khi công nghệ số gắn với mục tiêu xanh, thanh niên đóng vai trò cầu nối giữa đổi mới công nghệ và yêu cầu bảo vệ thiên nhiên.

Thanh niên giữ vị trí quan trọng trong việc bảo đảm tính công bằng của quá trình chuyển đổi xanh. Chuyển đổi mô hình phát triển tác động trực tiếp tới sinh kế, việc làm và cơ hội tiếp cận nguồn lực. Thế hệ trẻ có khả năng tham gia thiết kế các mô hình sinh kế mới, hỗ trợ cộng đồng dễ tổn thương thích ứng với biến đổi khí hậu. Hoạt động tình nguyện chuyển từ dọn dẹp môi trường sang hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo kỹ năng và phát triển mô hình sản xuất bền vững tại địa phương.

Trong quan hệ quốc tế, thanh niên trở thành lực lượng đóng góp cho ngoại giao khí hậu và nâng cao vị thế quốc gia. Sự tham gia của thanh niên Việt Nam tại các diễn đàn khu vực và toàn cầu giúp truyền tải thông điệp về cam kết phát triển xanh, đồng thời tiếp thu kinh nghiệm quốc tế phù hợp điều kiện trong nước. Tri thức, mạng lưới và kinh nghiệm tích lũy từ các diễn đàn đó tạo nguồn lực mềm hỗ trợ thực thi chiến lược quốc gia.