Tiếp nối mốc thời gian này chính là thời điểm Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành có hiệu lực từ 30/6/2026. Việc triển khai song song hai quy định này được kỳ vọng sẽ giúp ngành giao thông vận tải tạo chuyển biến rõ nét về giảm phát thải khí nhà kính.

Quản lý cả "đầu vào" và "đầu ra" 
Trong bức tranh tổng thể về giảm phát thải khí nhà kính, giao thông vận tải luôn được xem là một trong những lĩnh vực khó chuyển đổi nhất. Nguyên nhân nằm ở quy mô phương tiện lớn, vòng đời sử dụng dài và sự phụ thuộc sâu vào động cơ đốt trong. Theo thống kê của Bộ Xây dựng, Việt Nam hiện có hơn 70 triệu mô tô, xe gắn máy đang lưu hành. Đây là nhóm phương tiện chiếm tỷ trọng áp đảo trong cơ cấu giao thông đường bộ và cũng là một trong những nguồn phát thải chính gây ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh.

Từ 1/6/2026, xăng không chì phải được phối trộn thành xăng sinh học E10 để sử dụng cho động cơ xăng trên toàn quốc. 

Đặc điểm chung của phần lớn xe máy đang sử dụng là khả năng kiểm soát khí thải hạn chế. Trong điều kiện giao thông đô thị thường xuyên ùn tắc, động cơ phải hoạt động ở chế độ không tải hoặc tải thấp trong thời gian dài, lượng khí thải CO và HC phát thải càng gia tăng gây ô nhiễm. Chính vì vậy, việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy được xem là bước ngoặt trong quản lý môi trường giao thông. Quy chuẩn này quy định rõ giá trị giới hạn tối đa cho phép của hai thông số ô nhiễm đặc trưng là CO và HC, làm căn cứ để kiểm định, đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu môi trường của phương tiện khi tham gia giao thông.

Nếu quy chuẩn khí thải siết “đầu ra” bắt buộc về phát thải đối với phương tiện, thì xăng E10 tác động trực tiếp đến “đầu vào” là quá trình động cơ xe hoạt động. Theo PGS.TS Phạm Hữu Tuyến - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu các nguồn động lực và Phương tiện tự hành (Đại học Bách khoa Hà Nội), nói đến xăng E10, có thể hiểu đây là loại xăng có 90% xăng khoáng thông thường và 10% cồn ethanol sinh học – một loại cồn được sản xuất từ nguyên liệu sinh học như sắn, ngô, mía… Ethanol trong xăng sinh học giúp quá trình cháy sạch hơn, triệt để hơn, qua đó giảm lượng khí thải độc hại như CO và HC.

Theo các kết quả nghiên cứu của thế giới và Đại học Bách khoa Hà Nội, việc sử dụng xăng sinh học E10 không làm thay đổi tính năng kỹ thuật của phương tiện. Công suất và mức tiêu thụ nhiên liệu của động cơ khi dùng E10 tương đương với khi dùng xăng khoáng, trong khi mức phát thải khí HC và CO thấp hơn. 

Đối với người tiêu dùng, sử dụng xăng E10 không chỉ giúp động cơ sạch hơn, vận hành ổn định hơn mà còn mang lại lợi ích kinh tế. Nếu giá xăng E10 thấp hơn xăng khoáng RON 95 rõ rệt hơn sẽ khuyến khích người dân dùng nhiều xăng E10 do vừa tiết kiệm được chi phí, vừa góp phần bảo vệ môi trường.

"Bước đệm" xanh hóa giao thông
Theo Thông tư 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, từ ngày 1/6/2026, toàn bộ xăng không chì (theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành) phải được phối trộn, pha chế thành xăng E10 để sử dụng cho động cơ xăng trên phạm vi toàn quốc. Đồng thời, xăng E5RON92 tiếp tục được phối trộn và sử dụng đến hết ngày 31/12/2030. Đây được xem là bước chuyển để ngành giao thông vận tải giảm dần cường độ phát thải mà không tạo ra cú sốc về hạ tầng hay chi phí xã hội, tạo thêm khoảng thời gian giãn cách để xe điện hay các loại xe sử dụng năng lượng xanh trở nên phổ biến hơn trên cả nước.

Ở góc độ kỹ thuật môi trường giao thông, nhiên liệu và khí thải là hai yếu tố không thể tách rời. Chất lượng nhiên liệu quyết định trực tiếp mức phát thải tại ống xả. Việc chuyển sang sử dụng xăng E10 giúp nhiều phương tiện, đặc biệt là xe máy phổ thông, giảm đáng kể lượng CO và HC trong khí thải, qua đó dễ dàng tiệm cận các ngưỡng quy định trong quy chuẩn khí thải mới.

Ngoài ra, việc sử dụng ethanol có nguồn gốc sinh học còn giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, qua đó gián tiếp giảm phát thải trong chuỗi cung ứng năng lượng trong nước. Nguồn ethanol sinh học trong nước trước mắt đã có 6 nhà máy nội địa với công suất khoảng 500.000 m3/năm, đủ đáp ứng 40% nhu cầu E10 toàn quốc. PGS.TS Phạm Hữu Tuyến cho rằng, quy định sử dụng xăng sinh học bắt buộc cũng sẽ làm tăng nhu cầu nguyên liệu và tạo thêm thu nhập cho khu vực nông nghiệp.

Khi mỗi phương tiện phát thải ít hơn, tổng phát thải của cả hệ thống sẽ giảm đáng kể, góp phần cải thiện chất lượng không khí đô thị và thực hiện các cam kết khí hậu của Việt Nam. Quan trọng hơn, bước chuyển này tạo “khoảng đệm” cần thiết để ngành giao thông vận tải từng bước tiến tới các giải pháp căn cơ hơn như điện hóa phương tiện và sử dụng năng lượng sạch trong tương lai.