Các sáng kiến này đã nhận được sự hỗ trợ từ một nhóm nhỏ gồm các chuyên gia do nhà khoa học khí hậu và môi trường Shazneen Cyrus Gazdar dẫn đầu tại Phái bộ Liên hợp quốc ở Nam Sudan (UNMISS). Nhóm đang làm việc với giới chức địa phương và các tổ chức xã hội dân sự để triển khai các sáng kiến mới, hỗ trợ Nam Sudan ứng phó với các thách thức khí hậu. Trong đó bao gồm giải pháp tái chế các chai nhựa.

Kể từ khi giành độc lập vào năm 2011 sau cuộc trưng cầu dân ý lịch sử, Nam Sudan đã phải đối mặt với nhiều thách thức chính trị, kinh tế xã hội và môi trường. Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), Nam Sudan có hệ thống đa dạng sinh học lớn, với những dòng sông tràn đầy sự sống và nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào song đây là 1 trong 5 quốc gia dễ bị tổn thương nhất trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Trong những năm gần đây, chu kỳ lũ lụt và hạn hán tàn khốc đã làm gián đoạn nền nông nghiệp, làm trầm trọng thêm an ninh lương thực và ảnh hưởng đến khoảng một triệu người mỗi năm. Lượng mưa trên mức trung bình đã làm ngập các con sông và nhánh sông, nhấn chìm những vùng đất rộng lớn, bao gồm nhà cửa, trang trại và trường học. Tất cả những vấn đề này đều là tác động từ các vấn đề ô nhiễm môi trường.

Sự bất ổn về chính trị và kinh tế đã gây thiệt hại cho sự phát triển của các dịch vụ công như quản lý và tái chế chất thải, khiến chất thải làm tắc nghẽn các tuyến đường thủy và vùng đất ngập nước của đất nước khi nó chảy đến sông Nile mà Nam Sudan chia sẻ với 11 quốc gia châu Phi khác.

Hơn 200 triệu người sống dựa vào sông Nile để kiếm sống, tuy nhiên việc quản lý chất thải kém có thể dẫn đến rò rỉ hóa chất và nhựa, đe dọa các dịch vụ hệ sinh thái, sức khỏe con người và sự thịnh vượng kinh tế.

Tại thủ đô Juba (Nam Sudan), nơi hoạt động của 18.000 nhân viên gìn giữ hoà bình Liên hợp quốc, bà Shazneen Cyrus Gazdar cho biết mỗi khi trời mưa, có khoảng 25.000 kg rác thải nhựa bị cuối trôi cùng bùn đất tới khu vực tại Tomping. Sau đó, rác thải nhựa tiếp tục được thải từ các khu vực này ra sông Nile. Theo đó, nhóm của bà đang tìm cách thiết lập các hệ thống thu gom rác thải nhựa trước khi chúng trôi ra dòng sông này.

Với vai trò của nhà khoa học khí hậu và môi trường, bà Gazdar cùng cả nhóm đã làm việc với những người dân địa phương – chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ (NGO) như Tổ chức Trao quyền cho Thanh niên Xanh và các thành viên cộng đồng khác để tìm ra giải pháp sáng tạo cho những thách thức môi trường của Nam Sudan.

Trong nỗ lực của mình, bà Gazdar đã hợp tác với hai thanh niên Nam Sudan là Alice Sabuni và Andrew Ugalla để xây dựng các công trình bằng các vật liệu tái sử dụng. Bà nói: “Ngay cả trong những tình huống khó khăn nhất, bạn vẫn có khả năng sáng tạo của mình, vì vậy hãy đổi mới, sử dụng những gì bạn có”.

Bà Gazdar cho biết, anh Ugalla, một giáo viên tại Nam Sudan, đã yêu cầu học sinh của mình mang hai chai nhựa đến trường mỗi ngày thay cho học phí. Qua đó, các em có thể đóng góp cho dự án xây dựng sáng tạo và học được giá trị của việc tái chế vật liệu.

Giải thích thêm về sáng kiến này, bà Gazdar cho biết: “Vì Nam Sudan hiện không có cơ sở tái chế nên chúng tôi đang tái sử dụng những chai nhựa này bằng cách đổ đất vào và sau đó dùng làm vật liệu xây dựng”.

Với độ bền và khả năng chống phân hủy, các chai nhưa được đánh giá là một loại vật liệu chắc chắn cho các công trình xây dựng.

“Các tổ chức phi chính phủ đã xây nên nhiều công trình kiến trúc đáng kinh ngạc từ vật liệu này như trường học, nhà tắm, nhà ở, bể chứa nước và trung tâm cộng đồng”, bà Gazdar nói thêm.

Trên thực tế, Nam Sudan vốn không thiếu nguồn vật liệu để triển khai giải pháp này. Năm 2023, tại một sự kiện dọn rác thải do UNMISS tổ chức nhân Ngày Môi trường Thế giới, lực lượng gìn giữ hòa bình đã tham gia thu gom được 1.500 túi đựng các loại rác thải nhựa. Theo đó, UNMISS đang có kế hoạch tổ chức thêm các sự kiện tương tự để gắn kết cộng đồng, nâng cao nhận thức về ô nhiễm môi trường.

Ngày nay, có rất nhiều tòa nhà được xây dựng bằng gạch nhựa ở Juba. Bên cạnh việc cung cấp nơi ở cho người dân, việc xây dựng các tòa nhà cũng góp phần tạo thêm việc làm cho phụ nữ và thanh niên địa phương.

Bên cạnh vật liệu xây dựng, chai nhựa còn có thể được tái sử dụng làm bóng đèn không phát thải. Nhóm của bà Gazdar cũng đã tìm ra cách để hiện thực hoá điều này. Theo chia sẻ, đầu tiên nhóm của bà lấy một chai nhựa khoảng 1,5 lít, thêm nước và 1-2 thìa thuốc tẩy. Sau đó, đóng chặt nắp chai và đặt ở vị trí có thể thu được ánh sáng mặt trời thông qua khúc xạ. Bằng cách này, chai nhựa sẽ phát sáng và chiếu sáng được trong khoảng bán kính 1,5 mét xung quanh đó.

Sáng kiến này cũng đang được nhóm hoạt động vì môi trường ứng dụng cho các toà nhà giảm phát thải, mang lại nhiều cơ hội hơn cho cuộc chiến chống biến đổi khí hậu của Nam Sudan.