Trong thời gian qua, hoạt động thanh tra, kiểm tra về bảo vệ môi trường đóng vai trò hết sức quan trọng trong công tác quản lý nhà nước như: thông qua thanh tra, kiểm tra đã phổ biến các quy định mới của pháp luật về bảo vệ môi trường, hướng dẫn các cơ sở thực hiện đúng, đồng thời kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các đối tượng vi phạm, buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả vi phạm theo quy định, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc chấp hành kết luận thanh tra… góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường của các tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, thực tế triển khai còn nhiều bất cập dẫn tới giảm hiệu lực, hiệu quả của hoạt động thanh tra, như:

(1) Luật Thanh tra không quy định trình tự, thủ tục riêng cho hình thức thanh tra đột xuất trong hoạt động thanh tra chuyên ngành, các đoàn thanh tra đột xuất nhưng vẫn phải công bố trước, dẫn tới các đối tượng thanh tra có sự chuẩn bị, đối phó với đoàn thanh tra.

(2) Luật Thanh tra không quy định về hoạt động kiểm tra, do đó, không có trình tự, thủ tục để triển khai trên thực tế.

(3) Luật Thanh tra quy định về hình thức thanh tra thường xuyên nhưng không quy định cụ thể về trình tự, thủ tục để triển khai thực hiện.

(4) Việc quy định nhiều cơ quan, lực lượng thực hiện thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực bảo vệ môi trường nhưng chưa định chặt chẽ, cụ thể, dẫn tới trong thực tế xảy tra tình trạng chồng chéo, gây phiền hà cho doanh nghiệp.

Doanh nghiệp xử lý nước thải trước khi thải ra môi trường, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường

Trên cơ sở đó, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã hoàn thiện, bổ sung để khắc phục các hạn chế nêu trên, cụ thể:

Thứ nhất, quy định rõ trách nhiệm tổ chức và chỉ đạo thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra về bảo vệ môi trường, trong đó, bổ sung quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện tổ chức kiểm tra, thanh tra về bảo vệ môi trường trên địa bàn quản lý; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức kiểm tra về bảo vệ môi trường đối với hộ gia đình, cá nhân và đối tượng thuộc thẩm quyền tiếp nhận đăng ký môi trường trên địa bàn quản lý

Thứ hai, quy định một số nội dung đặc thù trong lĩnh vực bảo vệ môi trường như quy định thanh tra thường xuyên, thanh tra đột xuất không cần thông báo trước trong trường hợp đột xuất; quy định cụ thể số lần thanh tra không quá 01 lần/năm đối với với một tổ chức, cá nhân, trừ trường hợp thanh tra đột xuất.

Thứ ba, quy định về việc chuyển hồ sơ có dấu hiệu tội phạm về môi trường cho cơ quan có thẩm quyền đề điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Thứ tư, quy định về hoạt động kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường.

Thứ năm, Quy định rõ lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường tiến hành kiểm tra đối với tổ chức, cá nhân khi có dấu hiệu hoạt động phạm tội, vi phạm pháp luật có liên quan đến tội phạm môi trường; khi có tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố hoặc có tin báo, phản ánh về vi phạm pháp luật liên quan đến tội phạm môi trường và thông tin cho cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường cùng cấp để phối hợp.

Thứ sáu, quy định về cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong hoạt động thanh tra, kiểm tra về bảo vệ môi trường

Thứ bảy, giao Chính phủ quy định chi tiết về hoạt động thanh tra chuyên ngành về bảo vệ môi trường, hoạt động kiểm tra về bảo vệ môi trường và cơ chế phối hợp kiểm tra, thanh tra về bảo vệ môi trường.

Tăng cường công tác thanh tra môi trường đóng vai trò quan trọng trong công tác QLNN về môi trường

Những quy định mới về công tác thanh, kiểm tra về môi trường có ý nghĩa lý luận, thực tiễn to lớn. Theo đó, đã góp phần bổ sung căn cứ pháp lý để triển khai các quy định về bảo vệ môi trường, bổ sung hoạt động kiểm tra trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, thanh tra thường xuyên trong lĩnh vực bảo vệ môi trường…; quy định này nhằm làm rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, các lực lượng tham gia công tác thanh tra, kiểm tra về bảo vệ môi trường… từ đó tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước về công tác thanh tra, kiểm tra. Bên cạnh đó, việc quy định rõ trách nhiệm của lực lượng Cảnh sát môi trường trong hoạt động kiểm tra về bảo vệ môi trường cũng như quy định về cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường sẽ làm giảm thiểu hiện tượng chồng chéo trong hoạt động thanh tra, kiểm tra, giảm phiền hà cho doanh nghiệp, tăng cường công tác phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan, tổ chức, tăng cường hiệu quả quản lý chung về bảo vệ môi trường.

(VEA)