Bảo vệ môi trường biển - Nền tảng để phát triển kinh tế biển bền vững

Tin tức - Sự kiện 19/11/2026

Với hơn 3.260 km đường bờ biển và vùng biển rộng lớn, Việt Nam có lợi thế đặc biệt để phát triển kinh tế biển. Vì vậy, bảo vệ môi trường phải trở thành nền tảng trong chiến lược phát triển kinh tế biển.

Với hơn 3.260 km đường bờ biển và vùng biển rộng lớn, Việt Nam có lợi thế đặc biệt để phát triển kinh tế biển. Tuy nhiên, cùng với quá trình khai thác tài nguyên và mở rộng các hoạt động kinh tế, môi trường biển đang chịu nhiều sức ép từ ô nhiễm, rác thải nhựa, biến đổi khí hậu và khai thác thiếu bền vững. Vì vậy, bảo vệ môi trường phải trở thành nền tảng trong chiến lược phát triển kinh tế biển. Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định phát triển kinh tế biển phải dựa trên tăng trưởng xanh, bảo tồn đa dạng sinh học và các hệ sinh thái biển. Đây không chỉ là định hướng về kinh tế mà còn là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm sinh kế lâu dài cho cộng đồng ven biển. Sau hơn 7 năm triển khai, nhận thức về vai trò của biển được nâng lên, nhiều ngành như cảng biển, logistics, du lịch, nuôi biển công nghệ cao và năng lượng tái tạo có bước phát triển. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra bài toán kiểm soát nguồn thải, bảo vệ hệ sinh thái và sử dụng hợp lý không gian biển.

Một góc biển Hạ LongMột góc biển Hạ Long

Quản lý không gian biển gắn với bảo vệ hệ sinh thái

Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là xây dựng cơ chế quản lý tổng hợp, thống nhất không gian biển. Các hoạt động cảng biển, du lịch, nuôi trồng thủy sản, khai thác tài nguyên và phát triển năng lượng ngoài khơi cần được quy hoạch đồng bộ, tránh xung đột và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. Quy hoạch không gian biển phải dựa trên sức chịu tải của từng khu vực. Những vùng có giá trị cao về đa dạng sinh học, rừng ngập mặn, rạn san hô, thảm cỏ biển và các khu bảo tồn cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Ngược lại, những khu vực được xác định cho phát triển kinh tế phải tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường rõ ràng. Cách tiếp cận này giúp chuyển từ tư duy “khai thác tối đa” sang “khai thác có giới hạn và phục hồi tài nguyên”. Đây cũng là điều kiện để kinh tế biển có thể phát triển lâu dài mà không làm suy giảm nền tảng tự nhiên.

Kiểm soát ô nhiễm, giảm rác thải nhựa đại dương

Ô nhiễm biển hiện nay không chỉ đến từ hoạt động trên biển mà còn bắt nguồn từ đất liền. Nước thải đô thị, công nghiệp, nông nghiệp và rác thải nhựa theo sông, kênh rạch đổ ra biển đang tạo sức ép lớn đối với hệ sinh thái ven bờ. Do đó, bảo vệ môi trường biển phải bắt đầu từ đất liền. Cần kiểm soát chặt các nguồn xả thải, nâng cao năng lực xử lý nước thải và chất thải tại các đô thị, khu công nghiệp và khu dân cư ven biển. Đồng thời, tăng cường thu gom, phân loại và tái chế rác thải, đặc biệt là nhựa dùng một lần.

Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống quan trắc và cảnh báo sớm ô nhiễm biển. Dữ liệu về chất lượng nước, hải văn, đa dạng sinh học và các nguồn thải cần được kết nối, chia sẻ giữa các cơ quan quản lý. Công nghệ số sẽ giúp phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm và nâng cao hiệu quả ứng phó.

Phát triển kinh tế xanh để giảm áp lực lên biển

Bảo vệ môi trường không đồng nghĩa với hạn chế phát triển kinh tế biển. Ngược lại, đây là cơ hội để chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và hiệu quả hơn. Các ngành cảng biển, vận tải, du lịch và thủy sản cần từng bước giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn. Trong nuôi biển, cần kiểm soát mật độ nuôi, thức ăn, chất thải và sử dụng công nghệ để giảm tác động đến nguồn nước.

Năng lượng tái tạo ngoài khơi cũng mở ra triển vọng giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, các dự án điện gió cần được đánh giá tác động môi trường kỹ lưỡng, đặc biệt đối với hệ sinh thái biển, tuyến di cư của sinh vật, hoạt động đánh bắt thủy sản và các khu vực có giá trị bảo tồn. Một nền kinh tế biển xanh phải bảo đảm rằng lợi ích kinh tế hôm nay không trở thành chi phí môi trường cho ngày mai.

Bên cạnh chính sách của Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng ven biển cần được xác định là những chủ thể quan trọng trong bảo vệ môi trường. Doanh nghiệp phải nâng cao trách nhiệm với chất thải và phát thải trong toàn bộ vòng đời sản phẩm; người dân cần thay đổi thói quen sử dụng và xả bỏ rác; các địa phương ven biển phải tăng cường kiểm tra, giám sát. Quốc tế cũng là một phần quan trọng trong bảo vệ biển. Việt Nam cần tiếp tục thực hiện hiệu quả Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, đồng thời tăng cường hợp tác nghiên cứu khoa học, kiểm soát ô nhiễm xuyên biên giới, bảo tồn đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu. Để làm được điều đó, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tài nguyên, môi trường biển và hải đảo; xây dựng cơ sở dữ liệu biển quốc gia thống nhất; tăng cường phân cấp gắn với kiểm tra, giám sát; đồng thời đầu tư cho nguồn nhân lực khoa học và công nghệ biển.

Biển Việt Nam là tài sản quốc gia và là không gian phát triển của nhiều thế hệ. Vì vậy, thước đo của kinh tế biển không chỉ nằm ở sản lượng, doanh thu hay số lượng dự án, mà còn ở chất lượng môi trường và khả năng phục hồi của các hệ sinh thái. Bảo vệ môi trường biển phải được đặt ở trung tâm của mọi quyết định phát triển. Khi kiểm soát tốt nguồn thải, bảo tồn đa dạng sinh học, sử dụng hợp lý tài nguyên và thúc đẩy kinh tế xanh, Việt Nam sẽ vừa khai thác được tiềm năng to lớn của biển, vừa giữ gìn được nguồn tài nguyên quý giá cho tương lai.