Tình trạng ô nhiễm không khí tại các thành phố lớn ở nước ta đang ở mức báo động. Đáng lưu ý, năm nay, Hà Nội liên tiếp lọt top các thành phố ô nhiễm nhất thế giới. Thậm chí có những thời điểm, chỉ số chất lượng không khí (AQI) tại một số quận nội thành đã chạm ngưỡng nguy hiểm - ngưỡng cao nhất của thang chỉ số. Điều này cho thấy mức độ báo động của ô nhiễm không khí mà nếu không hành động ngay, cái giá phải trả sẽ rất đắt.

Theo TS. Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch mạng lưới không khí sạch Việt Nam, đây chính là “thời điểm vàng” để thu hút sự chú ý và tạo sự đồng thuận cao trong việc xử lý các nguồn gây ô nhiễm không khí, từ đó, xác định và triển khai khẩn trương những giải pháp cấp bách và lâu dài.

Để giải quyết bài toán ô nhiễm không khí, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách, chương trình. Trong đó, nhiều giải pháp được đưa ra nhằm giải quyết một trong những nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm không khí: giao thông. 

Đơn cử như Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 phê duyệt Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí metan của ngành giao thông vận tải.

Không chỉ vậy, 2 thành phố lớn của nước ta là Hà Nội và TP.HCM cũng đặt mục tiêu phấn đấu “khai tử” xe buýt chạy bằng dầu, chuyển đổi 100% sang xe buýt điện.

Hà Nội và TP.HCM cũng ban hành nhiều chính sách nhằm kiểm soát nguồn khí thải, khuyến khích người dân sử dụng phương tiện xanh. Tại TP.HCM, Thành ủy TP.HCM đã có Chỉ thị số 27- CT/TU và ban hành Nghị quyết số 18/NQ-HĐND đặt ra nhiệm vụ: Thực hiện việc kiểm soát khí thải phương tiện giao thông bằng hình thức khuyến khích, hỗ trợ, ưu đãi đối với các cá nhân, hộ gia đình, hợp tác xã, doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi phương tiện giao thông từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch; thu mua, đổi phương tiện giao thông cũ sang phương tiện giao thông mới, sử dụng năng lượng sạch.

Ngày 18/11/2024, UBND TP. Hà Nội cũng đã ban hành Quyết định số 6004/QĐ-UBND về việc phê duyệt Để án "phát triển hệ thống giao thông vận tải công cộng bằng xe buýt sử dụng điện, năng lượng sạch trên địa bàn thành phố" với mục tiêu đưa ra kế hoạch, lộ trình chuyển đổi và phát triển xe buýt sử dụng điện, năng lượng xanh trên địa bàn Thành phố theo lộ trình đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022, phấn đấu đến năm 2030 cơ bản xe buýt của Hà Nội sẽ chuyển sang sử dụng năng lượng xanh, sạch.

Tại kỳ họp lần thứ 20, HĐND TP. Hà Nội đã thông qua Nghị quyết Quy định thực hiện vùng phát thải thấp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Nghị quyết quy định về tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục xác định vùng phát thải thấp; phạm vi vùng phát thải thấp và các biện pháp được áp dụng trong vùng theo lộ trình phù hợp trên địa bàn Thủ đô…

Để chiến thắng trong “cuộc chiến” với ô nhiễm không khí, không thể chỉ trông chờ vào các chính sách hay hành động đơn phương từ phía chính quyền. Như ông Nguyễn Mạnh Quyền, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội đã nhấn mạnh: "Cả hệ thống chính trị thành phố đã và đang vào cuộc với quyết tâm cao nhằm xử lý vấn đề ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, thách thức này không thể chỉ giải quyết bằng nỗ lực của chính quyền mà cần sự tham gia chung tay góp sức của toàn xã hội."

Trong đó, người dân chính là lực lượng tiên phong, những "chiến binh" thầm lặng nhưng mang vai trò quyết định trong việc bảo vệ bầu không khí Thủ đô. Họ không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà còn là yếu tố then chốt để các chương trình hành động và chính sách đi vào thực tiễn.

Một trong những giải pháp trọng tâm để kiểm soát ô nhiễm là phát triển giao thông xanh - hướng đi tất yếu đòi hỏi sự tham gia chủ động từ cộng đồng. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, việc sử dụng xe cá nhân chạy bằng nhiên liệu hóa thạch như xe máy và ô tô vẫn phổ biến, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM.

“Cần tạo ra một xã hội mà mỗi người dân hiểu rằng bảo vệ môi trường là trách nhiệm của chính mình, và một phần quan trọng trong đó là việc lựa chọn các phương tiện giao thông thân thiện với môi trường”, TS. Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam chia sẻ.

Giải pháp kỹ thuật là cần thiết, nhưng để thực hiện hiệu quả "cuộc cách mạng giao thông", cần song hành một cuộc cách mạng sâu rộng trong tư duy, để mỗi người dân thay đổi thói quen sử dụng phương tiện cá nhân và chủ động tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh vì sức khỏe cộng đồng.