Bà Dechen Tsering, giám đốc khu vực và đại diện của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) tại Châu Á và Thái Bình Dương, cho biết: "Ô nhiễm không khí là một trong những mối đe dọa sức khỏe lớn nhất mà khu vực đang phải đối mặt hiện nay. Dù vậy, đây không phải là vấn đề không thể giải quyết. Chúng ta có cách giảm ô nhiễm không khí – những gì chúng ta cần làm là hành động”.

Tại khu vực này, 2 loại ô nhiễm không khí nghiêm trọng nhất là ô nhiễm bụi mịn và ô nhiễm ozone cấp đất (ground-level ozone).

Ô nhiễm bụi mịn (PM2.5) là tập hợp vật thể có kích thước nhỏ hơn 2,5 micron – chỉ bằng một phần nhỏ chiều rộng của tóc người. Các hạt này chủ yếu đến từ quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch và sinh khối. Với kích cỡ siêu nhỏ, các hạt bụi mịn có thể dễ dàng xâm nhập vào phổi và máu người, gây bệnh tim và ung thư phổi cũng như nhiều căn bệnh khác về hô hấp.

Dạng ô nhiễm thứ hai, ozone cấp đất, hình thành khi ánh nắng mặt trời làm bốc hơi nhiên liệu, dung môi hoá học hoặc các chất gây ô nhiễm khác. Các chất này cũng là thành phần chính gây sương mù, kéo theo một loạt các vấn đề về hô hấp, bao gồm hen suyễn và viêm phế quản mãn tính. Chất này cũng có thể làm chậm quá trình quang hợp, cản trở sự phát triển của thực vật.

Theo dữ liệu từ ứng dụng quan trắc không khí IQAir, hầu hết những người sống ở Đông Á và Đông Nam Á đều đang phải hít thở bầu không khí ô nhiễm. Trong đó, 9 quốc gia trong khu vực này nằm trong danh sách 40 quốc gia ô nhiễm không khí nhất thế giới năm 2023.

Trong khi đó, Dữ liệu trực tiếp của UNEP cho thấy trong một ngày bình thường giữa tháng 8/2024, hơn 98% người dân tại Trung Quốc, Nhật Bản, Lào, Hàn Quốc và Việt Nam hít phải không khí có mức PM2.5, cao hơn ngưỡng khuyến cáo của WHO.

Chất lượng không khí xấu là hậu quả của quá trình đốt nhiên liệu hoá thạch để phát điện, quá trình công nghiệp hoá, giao thông, đốt sinh khối trong nấu ăn, sưởi ấm và chiếu sáng, và quá trình đốt rác, thực phẩm thừa.

Ô nhiễm không khí có thể kéo theo những tác động vô cùng nghiêm trọng. Các nước ở khu vực, Đông Nam Á, Đông Á và Châu Đại Dương ghi nhận tỷ lệ tử vong sớm do PM2.5 cao thứ hai vào năm 2021, chỉ sau Trung Đông và Bắc Phi. Cụ thể, Trung Quốc có 2,3 triệu ca tử vong, Indonesia 221.600 ca, Myanmar 101.600 ca, Việt Nam 99.700 ca và Philippines 98.200 ca do ảnh hưởng từ ô nhiễm không khí.

Về vấn đề này, UNEP đã hỗ trợ triển khai nhiều báo cáo xem xét xu hướng ô nhiễm không khí ở Campuchia, Indonesia và Thái Lan. Tại các quốc gia này, báo cáo ghi nhận xu hướng gia tăng ở 5 chất gây ô nhiễm phổ biến bao gồm carbon dioxide, nitơ oxit, PM2.5, lưu huỳnh dioxide và amoniac.

Theo đó, nếu triển khai các hoạt động có ý nghĩa để giảm ô nhiễm không khí, 3 quốc gia này có thể cứu được tổng cộng 230.000 sinh mạng, phần lớn ở Indonesia. Theo ước tính tính đến năm 2030, ô nhiễm không khí ở Indonesia dự kiến sẽ gây ra hơn 200.000 ca tử vong mỗi năm.

Các báo cáo tương tự cho thấy ba quốc gia có thể tiết kiệm gần 60 tỷ USD cho chi phí chăm sóc sức khỏe đến năm 2030 bằng cách xây dựng các chính sách chống ô nhiễm không khí. Các biện pháp đó có thể làm giảm đáng kể số ca nhập viện do hen suyễn và các bệnh về đường hô hấp, trong số các tình trạng khác.

Ngăn chặn ô nhiễm không khí vừa giúp bảo vệ sức khoẻ con người và hạn chế thiệt hại không đáng có về mặt tài chính, đồng thời giúp giải quyết cuộc khủng hoảng biến đổi khí hậu. Nhiều chất gây ô nhiễm không khí, như khí mê-tan, và cacbon đen, một dạng PM2.5, là những tác nhân đẩy nhanh quá trình nóng lên toàn cầu.

Mặc dù những chất này tồn tại tương đối ngắn trong khí quyển, nhưng chúng làm nóng lên nhanh hơn so với một đơn vị khối lượng so với khí nhà kính.

Để giải quyết vấn đề này, nhiều giải pháp đã và đang được triển khai. Bằng cách đầu tư vào năng lượng tái tạo, triển khai các tiêu chuẩn khí thải xe cộ nghiêm ngặt hơn và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang ô tô điện. Nếu thực hiện hiệu quả các giải pháp trên, Indonesia có thể cải thiện chất lượng không khí và giảm lượng khí thải nhà kính xuống 650 megaton, tương đương với việc loại bỏ 130 triệu ô tô khỏi đường phố.

Mặc dù các báo cáo chỉ đề cập đến ba quốc gia, nhưng những phát hiện của họ có thể áp dụng cho nhiều quốc gia Đông Á và Đông Nam Á, bà Tsering lưu ý.

Bà nhấn mạnh: “Các quốc gia thường lo lắng về chi phí để giảm ô nhiễm không khí. Nhưng dữ liệu của UNEP chỉ ra họ sẽ phải trả một cái giá lớn hơn, cả về mặt sinh mạng và tiền bạc, nếu không hành động”.

Các chuyên gia đề xuất một số biện pháp mà các quốc gia Đông Á và Đông Nam Á có thể làm để giảm ô nhiễm không khí, bao gồm: Đầu tư vào năng lượng tái tạo, phát triển xe điện, cải thiện quản lý chất thải và chấm dứt việc đốt rác ngoài trời, chấm dứt việc đốt cây trồng ngoài trời, giúp mọi người tiếp cận nhiên liệu đốt sạch hơn, như khí đốt tự nhiên, để nấu ăn

Dữ liệu của UNEP thừa nhận để triển khai các giải pháp này sẽ tương đối tốn kém, nhưng chi phí này không đáng kể so với số tiền phải bỏ ra để chăm sóc sức khỏe và thiệt hại từ việc năng suất lao động giảm sút. Ví dụ, tại Thái Lan, chi phí thực hiện các chiến lược không khí sạch sẽ rơi vào khoảng 4 USD mỗi năm vào năm 2030. Nhưng nếu không hành động, thiệt hại về mặt tài chính có thể cao gấp 3 lần con số này.

“Ở nhiều cấp độ, việc các quốc gia nghiêm túc giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí là điều hợp lý”, bà Tsering lưu ý. “Không còn nghi ngờ gì nữa, một số quốc gia đã đạt được tiến bộ trong những năm gần đây. Nhưng chúng ta cần phải tăng cường hành động đáng kể nếu muốn khai thác tiềm năng của khu vực này và giúp mọi người sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn”.

(Nguồn UNEP)