Tập trung xử lý dứt điểm các điểm nóng ô nhiễm môi trường

Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành phát biểu khai mạc buổi làm việc

Phát biểu khai mạc buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành ghi nhận những chuyển biến tích cực của TP.Hồ Chí Minh trong đầu tư hạ tầng, tăng cường quan trắc và kiểm soát nguồn thải. Tuy nhiên, trước áp lực đô thị hóa và phát triển kinh tế, Thành phố vẫn còn nhiều điểm nóng môi trường cần được xử lý quyết liệt. Trong đó, tình trạng ô nhiễm tại Khu công nghiệp (KCN) và tiểu thủ công nghiệp (TTCN) Lê Minh Xuân cho thấy yêu cầu cấp thiết phải xử lý dứt điểm các nguồn ô nhiễm tồn tại kéo dài. Từ thực tiễn công tác quản lý môi trường trên địa bàn, Thứ trưởng Lê Công Thành đề nghị TP. Hồ Chí Minh thời gian tới tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm: xử lý dứt điểm các vụ việc, khu vực ô nhiễm kéo dài; kiểm soát và cải thiện chất lượng không khí; nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý chất thải; đồng thời tăng cường kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải, nhất là tại những khu vực có nguy cơ ô nhiễm cao.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh phát biểu tại buổi làm việc

Tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh thẳng thắn nhìn nhận trách nhiệm và khẳng định quyết tâm xử lý căn cơ tình trạng ô nhiễm tại Lê Minh Xuân. Thành phố xác định đây là vấn đề nghiêm trọng, kéo dài, liên quan đến nhiều nguồn thải, tác động trực tiếp đến môi trường, sản xuất và đời sống người dân, đồng thời bộc lộ những bất cập trong công tác quản lý. Quan điểm của Thành phố là không né tránh, không đùn đẩy trách nhiệm, không xử lý hình thức, mà phải làm rõ ba vấn đề cốt lõi: nguồn ô nhiễm từ đâu, ai chịu trách nhiệm và làm thế nào để không tái diễn.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.Hồ Chí Minh Nguyễn Toàn Thắng báo cáo tại cuộc làm việc

Từ câu chuyện tại Lê Minh Xuân nhìn rộng ra công tác bảo vệ môi trường trên toàn địa bàn, áp lực đối với TP. Hồ Chí Minh hiện ngày càng lớn. Ông Nguyễn Toàn Thắng - Giám đốc Sở NN&MT TP. Hồ Chí Minh, Thành phố đang đối mặt với áp lực môi trường ngày càng lớn từ quá trình đô thị hóa, gia tăng dân số, công nghiệp và giao thông. Hiện Thành phố phát sinh khoảng 1,97 triệu m³ nước thải đô thị/ngày nhưng mới xử lý tập trung khoảng 17%; khoảng 14.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt/ngày, dù tỷ lệ thu gom, xử lý đạt gần 100%; ô nhiễm không khí chủ yếu liên quan đến bụi, đặc biệt tại một số khu vực giao thông. Trước thực tế này, Thành phố xác định chuyển mạnh từ xử lý ô nhiễm sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát nguồn thải, tăng cường quan trắc tự động, hoàn thiện hệ thống thu gom và xử lý nước thải, kiểm soát khí thải giao thông, đẩy nhanh chuyển đổi công nghệ xử lý rác và tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Mục tiêu đến năm 2030 là 80% nước thải đô thị được thu gom, xử lý tập trung và trên 90% rác thải sinh hoạt được tái chế hoặc xử lý bằng công nghệ mới. 

Theo đó, Thành phố xác định 10 nhóm nhiệm vụ trọng tâm: xây dựng kế hoạch xử lý tổng thể điểm nóng môi trường Lê Minh Xuân; rà soát, phân loại các cơ sở theo mức độ rủi ro; kiểm tra chuyên sâu và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm; rà soát, khắc phục bất cập của hệ thống hạ tầng thu gom, xử lý nước thải; xử lý các điểm ô nhiễm đất, nước và kênh mương; kiểm soát chặt chất thải nguy hại; làm rõ các vấn đề liên quan đến khai thác nước dưới đất; tăng cường quan trắc, giám sát và cảnh báo sớm; rà soát trách nhiệm quản lý nhà nước, hoàn thiện cơ chế tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân; đồng thời phục hồi môi trường, theo dõi và giám sát lâu dài nhằm ngăn ngừa ô nhiễm tái diễn.

Để việc xử lý đạt hiệu quả thực chất, TP.HCM đề nghị Bộ NN&MT tiếp tục hỗ trợ về chuyên môn, đặc biệt trong xác định nguồn ô nhiễm, lượng khai thác nước dưới đất và các vấn đề liên quan; phối hợp đánh giá, phân loại, kiểm tra các cơ sở có nguy cơ ô nhiễm cao; hỗ trợ xử lý các khu vực ô nhiễm kéo dài và điều phối những vấn đề liên quan đến nhiều cơ quan Trung ương hoặc vượt thẩm quyền của Thành phố.

Lê Minh Xuân – bài học từ một điểm nóng ô nhiễm kéo dài

KCN và TTCN Lê Minh Xuân là khu vực tập trung nhiều cơ sở sản xuất, với các nguồn phát sinh nước thải, khí thải và chất thải đa dạng. Trong thời gian qua, tình trạng nước thải tràn ra kênh mương, đồng ruộng; khí thải, bụi, mùi ảnh hưởng đến khu vực xung quanh, cùng một số trường hợp chôn lấp, đổ thải chưa đúng quy định đã được người dân nhiều lần phản ánh. Từ những thông tin này, Cục Môi trường đã phối hợp với các cơ quan chức năng của Trung ương và TP.Hồ Chí Minh tiến hành khảo sát, kiểm tra để xác định nguồn ô nhiễm và có giải pháp xử lý phù hợp.

Phó Cục trưởng Cục Môi trường Vũ Đình Nam báo cáo tại buổi làm việc

Ông Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Trưởng đoàn kiểm tra báo cáo kết quả kiểm tra tại KCN và TTCN Lê Minh Xuân cho thấy mức độ vi phạm môi trường nghiêm trọng và kéo dài. Qua kiểm tra 100 cơ sở, cơ quan chức năng phát hiện 87 cơ sở với 286 hành vi vi phạm, ban hành 87 quyết định xử phạt với tổng số tiền gần 16 tỷ đồng; đồng thời chuyển 5 vụ việc có dấu hiệu tội phạm về môi trường sang cơ quan Công an để điều tra, xử lý. Đáng chú ý, một số mẫu nước thải có thông số vượt quy chuẩn hàng trăm đến hàng nghìn lần; 27 cơ sở còn bị phát hiện khai thác nước dưới đất không phép, với tổng lượng khai thác hơn 4,1 triệu m³ trong giai đoạn 2021 đến tháng 5/2026. Sau kiểm tra, nhiều nguồn xả thải gây ô nhiễm đã dừng hoạt động và tình trạng chôn lấp, đổ thải trái quy định cơ bản được ngăn chặn. Tuy nhiên, nguy cơ tái ô nhiễm vẫn còn do hạ tầng thu gom, xử lý nước thải bất cập, kiểm soát nguồn thải chưa chặt chẽ và công tác quản lý nhà nước có thời điểm chưa thường xuyên, kịp thời. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử phạt mà phải khắc phục ô nhiễm, kiểm soát chặt nguồn thải, làm rõ trách nhiệm và duy trì giám sát lâu dài, đồng thời coi Lê Minh Xuân là bài học để rà soát, xử lý các điểm nóng môi trường khác trên địa bàn Thành phố.

Chủ động phòng ngừa, hướng tới đô thị xanh và bền vững

Từ thực tiễn xử lý tại Lê Minh Xuân và những vấn đề môi trường được trao đổi tại buổi làm việc, yêu cầu đặt ra không chỉ là khắc phục từng điểm ô nhiễm cụ thể mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực phòng ngừa, kiểm soát các nguy cơ ngay từ sớm. Đây cũng là định hướng quan trọng để công tác bảo vệ môi trường theo kịp tốc độ phát triển và yêu cầu phát triển xanh, bền vững của Thành phố.

Quang cảnh buổi làm việc

Theo đó, công tác bảo vệ môi trường TP.HCM thời gian tới cần chuyển mạnh từ xử lý ô nhiễm sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và kiểm soát nguy cơ từ xa, trong đó ưu tiên giải quyết dứt điểm các điểm nóng, các vụ việc ô nhiễm kéo dài và nguồn thải có nguy cơ cao. Cùng với nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và kiểm soát chặt nguồn thải, Thành phố cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và khai thác dữ liệu quan trắc để cảnh báo, dự báo và phục vụ quản lý môi trường theo mức độ rủi ro.
Song song với đó là các giải pháp cải thiện chất lượng không khí, nước mặt, quản lý chất thải rắn theo hướng giảm chôn lấp, tăng tái chế và ứng dụng công nghệ hiện đại; tăng cường công khai thông tin và phát huy vai trò giám sát của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng. Những kết quả bước đầu tại các điểm nóng như Lê Minh Xuân cần tiếp tục được duy trì, gắn xử lý vi phạm với hỗ trợ doanh nghiệp khắc phục, đổi mới công nghệ và chủ động phòng ngừa ô nhiễm. 
Với sự phối hợp giữa Trung ương và Thành phố, cùng việc cụ thể hóa các nhiệm vụ bằng kế hoạch và giải pháp phù hợp, mục tiêu hướng tới là xây dựng TP.HCM phát triển xanh, thông minh, bền vững, với chất lượng môi trường sống ngày càng tốt hơn cho người dân.