Luật Bảo vệ môi trường (BVMT) năm 2020 đã quy định chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) phải được phân làm 03 loại: (i) chất thải rắn (CTR) có khả năng tái sử dụng, tái chế; (ii) chất thải thực phẩm; (iii) CTRSH khác. Đặc biệt, Luc  BVMT đã quy đ g tái sử dụng, tái chế; (i dđã quy thu gom, vg tái sử dụng, tái CTRSH tHR ộHR gom, vg tái sử  dR gom, vg tái sử dụng, tái chế; (ii)  th gom, vg tái sử dụng Đồng thời, để bảo đảm tính khả thi của quy định này, Luật đã chế định “Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định việc phân loại cụ thể CTRSH với thời hạn áp dụng chậm nhất là ngày 31/12/2024".

Để góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động phân loại rác thải sinh hoạt (RTSH) tại nguồn, tiến tới triển khai quy định nêu trên của Luật BVMT, Trung tâm Tư vấn và Công nghệ môi trường, Tổng cục Môi trường đã và đang triển khai mô hình phân loại CTRSH tại nguồn (sau đây gọi tắt là Mô hình) tại Phường 2, Thành phố Đà lạt, tỉnh Lâm Đồng. Các nội dung triển khai thực hiện mô hình bao gồm: (i) Xây dựng sổ tay hướng dẫn phân loại CTRSH tại nguồn theo Luật BVMT; (ii) Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về thu gom, phân loại CTRSH và hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa, túi ni lông khó phân hủy; (iii) Triển khai áp dụng mô hình phân loại CTRSH tại nguồn. Nhiệm vụ được triển khai trong 2 năm, từ năm 2021 đến năm 2022.

Được biết, Phường 2 là phường trung tâm của thành phố Đà lạt với tổng số hộ dân là 4.579, dân cư sống tập trung, nghề nghiệp chính là kinh doanh phục vụ du lịch. Mật độ dân cư 586 người/km²; thu nhập bình quân đầu người 59,74 triệu đồng/năm, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh là 1,0 kg/người/ngày (tỷ lệ phát sinh cao nhất so với hai khu vực còn lại). Tỷ lệ thu gom đạt 85% lượng CTRSH phát sinh.

Phân loại CTRSH tại nguồn

Căn cứ quy định của Luật BVMT và điều kiện có sẵn tại thành phố Đà Lạt, CTRSH phát sinh được phân loại thành các loại: (1) Loại chất thải có khả năng tái chế; (2) Loại chất thải thực phẩm; và (3) Loại chất thải rắn còn lại.

Theo đó, loại chất thải có khả năng tái chế bao gồm: thùng, bìa carton, hộp giấy car ton, giấy vụn; các loại đồ đựng bằng nhựa (chai, bình, ống, can, thùng, hộp, nhựa); vỏ lon bằng nhôm, sắt, các vật dụng, đồ vật bằng kim loại khác. Loại chất thải thực phẩm bao gồm: thức ăn thừa; thực phẩm hết hạn sử dụng; các loại rau, củ, quả, trái cây các loại và các phần thải bỏ từ việc sơ chế, chế biến…; bã các loại: cà phê, trà (túi trà), bã mía, xác mía, cùi bắp…; các sản phẩm bỏ đi từ đậu, đỗ, thịt, trứng (vỏ trứng) và các sản phẩm từ thủy sản như: ốc, hến, tôm, cua, ghẹ.... Loại chất thải rắn còn lại bao gồm: đồ bằng gốm, sứ, thủy tinh; sản phẩm có chứa da và lông, chăn đệm bông, lông vũ, giấy cảm nhiệt, thú nhồi bông...; tã, bỉm, băng, giấy vệ sinh, giấy ăn đã sử dụng; tăm bông, bông tẩy trang, khẩu trang…; vải, sợi, quần áo, giày dép cũ, rách, khăn cũ; găng tay cao su; đầu lọc thuốc lá; hộp quẹt ga sử dụng hết nhiên liệu…

Các loại chất thải này sau khi phân loại được thu gom, vận chuyển về các khu xử lý chất thải để chôn lấp hợp vệ sinh hoặc đưa vào lò đốt rác tận thu nhiệt.

Riêng chất thải sắc nhọn như thủy tinh, gương kính vỡ, kéo, dao lam gây nguy hiểm cho người thu gom... để giảm khả năng gây thương tích cho người thu gom, rác thải loại này phải được bọc gói kỹ với chất liệu phù hợp (trong giấy, vải… và có ký hiệu “vật sắc nhọn" để nhận biết).

Ngoài 3 loại trên, khi phát sinh các loại chất thải cồng kềnh (chất thải có kích thước lớn, nặng gây khó khăn khi thu gom, vận chuyển như nhánh, cành cây lớn, giường nệm, bàn ghế, tủ chạn cũ, các đồ nội thất khác…) và chất thải nguy hại (các loại pin, bóng đèn huỳnh quang, thiết bị điện tử, vỏ chai lọ đựng hóa chất nguy hại như bình xịt côn trùng, bình đựng dầu nhớt…), người dân chủ động thu gom riêng, không tự ý xả bừa bãi tại những khu đất trống gây mất mỹ quan và ô nhiễm môi trường.

Thu gom CTRSH sau phân loại

Tại Phường 2, Thành phố Đà Lạt, đối với chất thải thực phẩm dễ phân hủy, Công ty Môi trường, (HTX dịch vụ môi trường) thuộc địa bàn thu gom hàng ngày sau khi các hộ gia đình, chủ nguồn thải mang chất thải thực phẩm đã phân loại bỏ vào thùng rác tại các điểm tập kết công cộng đã quy định; đối với chất thải có khả năng tái chế, tái sử dụng: Người dân có thể bán hoặc cho tổ chức, cá nhân, người thu gom. Trường hợp, không bán hoặc cho, người dân giao chung với loại chất thải còn lại; đối với chất thải còn lại, các hộ gia đình, chủ nguồn thải cũng mang bỏ vào thùng chứa tại điểm tập kết công cộng đã quy định để Công ty Môi trường (HTX dịch vụ môi trường) thuộc địa bàn thu gom tuần 1 lần vào thứ 7 hàng tuần. Riêng đối với chất thải cồng kềnh và chất thải xây dựng của hộ gia đình, chủ nguồn thải cần trao đổi mua bán với người thu mua phế liệu; tự liên hệ với đơn vị thu gom để thỏa thuận dịch vụ thu gom, vận chuyển đến điểm tiếp nhận do địa phương bố trí; hoặc mang tới điểm tập kết thu gom theo lịch trình của địa phương quy định.

Hình . Sơ đồ phân loại – thu gom – vận chuyển – xử lý CTRSH sau phân loại  trên địa bàn TP. Đà Lạt

Ý thức của người dân trong việc phân loại rác tại nguồn

Ý thức của người dân trong việc phân loại CTRSH tại nguồn đóng vai trò quyết định cho việc triển khai thành công mô hình phân loại CTRSH tại nguồn quy mô hộ gia đình.

Chính quyền và người dân tại Phường 2, thành phố Đà Lạt rất ủng hộ việc triển khai Mô hình. Qua việc hướng dẫn về cách thức phân loại CTRSH tại nhà cũng như những tác hại nếu rác thải không được phân loại, người dân đã có ý thức hơn trong phân loại rác và hạn chế hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần, túi ni lông khó phân hủy.

Việc tổ chức phân loại, thu gom CTRSH tại nguồn không chỉ đem lại lợi ích kinh tế cho người dân mà còn góp phần thúc đẩy ngành công nghiệp tái chế, nâng cao hiệu quả xử lý CTR, hướng tới nền kinh tế tuần hoàn.

Mô hình phân loại CTRSH tại nguồn được triển khai ở Phường 2, thành phố Đà Lạt là sau khi hoàn thành được ký vọng là mô hình điểm, làm cơ sở để phổ biến, nhân rộng trên các địa bàn khác, góp phần thực thi có hiệu quả công tác phân loại CTRSH tại nguồn theo quy định của Luật BVMT 2020.

VEA.